Kerstgewoontes

Kerstgewoontes

De kerstboom versieren met ballen, krentenbrood op tafel en hulsttakjes als decoratie. We zijn eraan gewend, maar waar komen deze kerstgewoontes en tradities eigenlijk vandaan?

Kerst-eten
Met kerst zetten we speciale dingen op tafel. Het populairst is toch wel het luxe krentenbrood, de kerststol, gevuld met amandelspijs en bestrooid met poedersuiker, heerlijk! De langwerpige vorm wordt gezien als een symbool voor een wikkelkind, oftewel het ‘kerstkind’. Vaak was het brood daarom vroeger een feestelijk geschenk bij een geboorte. Iedereen deelde dan mee in de vreugde, want zowel de gulle gever als de andere gasten kregen een stuk mee naar huis.

Later werd het geboortebrood een feestbrood, met name in het oosten van het land. Traditioneel neemt de kerststol een belangrijke plaats in bij het kerstontbijt en bij de kerstbrunch, en op kerstavond na de nachtmis.

Kerstboom met ballen
Geen kerstboom is natuurlijk compleet zonder kerstballen. Maar hoe is deze kerstgewoonte eigenlijk ontstaan? In de 11e eeuw trokken troubadours van stad tot stad om voorstellingen te geven, vaak over bekende bijbelverhalen. Een veelgebruikt symbool van die verhalen, bijvoorbeeld het paradijs van Adam en Eva, was de appelboom. Gelovige mensen versierden hun huizen vervolgens met takken van appelbomen, die later vervangen werden door dennenbomen.
De oorsprong van kerstballen lijkt de heksenbal te zijn. Volgens de mythe hadden heksen geen spiegelbeeld, dus dankzij de glazen ballen kon je er makkelijk een herkennen in huis of boze geesten wegjagen, typerend voor de ‘donkere tijd’ tijdens het einde van het jaar. In de loop van de tijd werden de ballen kleiner en werd het steeds meer ter decoratie.

Het kerstpakket
Kerstpakketten zijn zo’n 200 jaar oud en werden als eerste ingepakt op het platteland. Boeren gaven hun inwonend personeel vaak op tweede kerstdag vrij. De knechten en de meiden gingen dan naar huis om met hun eigen familie kerst te vieren. Vaak kregen ze een mand mee van de boer met lekkers en praktische dingen. Toen al was het een blijk van waardering richting het personeel en een extraatje voor de feestdagen. De beste kerstgewoonte vind ik zelf!

De Hulst
Hulstbessen worden overal in de wereld als kerstdecoratie gebruikt. Volgens een oude, (christelijke) legende ontkiemde een hulst onder de voetstappen van Jezus. We kennen de plant van de doornenkroon op zijn hoofd, terwijl de oranjerode bessen het lijden (bloed) van Jezus voorspelden. In veel Europese landen wordt de hulst daarom de ‘Christusdoorn’ genoemd.

Bezinning
Er is nog een andere verklaring voor het gebruik van hulst met kerst. Mythologisch staat het in verband met de geest van de vegetatie en de krachten van de natuur, vertegenwoordigd door de zogenaamde ‘Holly-King’, letterlijk: hulst-koning. In de loop van de tijd veranderde hij in Sinterklaas (Santa Claus, Père Noel, Weihnachtsmann). De hulst-koning stond voor rust en bezinning. Stilstaan bij gebeurtenissen en keuzes uit het verleden zijn typerend voor kerst, alle kerstgewoontes en het einde van het jaar…